Burdinezko itsasadarra

Iñaki Uriarte (Burdinezko Itsasadarra: Bilboko Itsasadarrean barrena ibilaldia; metropoli baten metamorfosiaren agertokia, 1876 – 2003).

“Bilbo ezin da ulertu, itsasadarra nabigagarria izateak hiriaren eiterako duen garrantzi handia azaldu gabe. Trazatu makurra, gune ahur eta ganbilak sortzen dituena, hutsunea da, hiri bilbearen itxura eratu duen aparteko kokapen balioa duena. Beste edozein hiri bezala, ez da inoiz naturari bizkar emanda eraiki, naturarekin solasaldi onuragarria eginez baizik: itsasadarraren aurrez aurre. Oso zehatzak diren ulertezintasun aldi eta gertakizunak egon ere egon arren".

“(...) Bilboko itsasadarra giza esparruak, lan kokalekuak, espazio publikoak, merkataritza tokiak, lantegi multzoak elkartzen dituen lurraldea da. Industria Iraultzak inon izan baldin badu eragin berezia, Euskal Herrian izan du orokorrean, eta zehatz-mehatz, oso pilatuta, Bilbo ingurunean. Aldi berean, ertzetako herriek, beren premia berriez, hain hazkunde handia izatean, etxebizitzen kopuru handiez gain udal eta gizarte ekipamenduak egiteko arkitektura publikoak ere egin behar izan ziren: ur hornidura, saneamenduak, azokak, pasealekuak eta plazak; baita komunikazioetarako ere: tren geltokiak, ontziralekuak eta zubiak. Halaber, industria, portu, ontzigintza eta burdingintza prozesuek eraikuntza eta tresna mekanikoen aukera zabal eta ugari eskatzen zituzten, itsas eta ontzigintza jardueretarako: meatze trenak, kaiak, dikeak, ontziralekuak, minerala zamatzeko tokiak, gordetegiak, estalpeak, siloak eta biltegiak; edo industri ekoizpenerako: lantegiak, pabiloiak, nabeak eta, ia eskultura izaera zutelarik, burdingintza guneak, labe garaiak dagoeneko eraitsita dauzkatenak. Itzulbiderik gabeko paisaia.

Instalazio horietako asko berriki eta pixkanaka suntsituak izateak, hainbat elementuren zalantzazko egoerak, zenbait hiri proiekturen edo industria hedapenaren izaerak, ustez berregiteko egin diren esku hartze gehiegi eta desegokiek, ingurunez gabetutako tipologia eta egitura desegokiak inposatzeak, hiri diseinua eta objektuen metaketa nahasteak, identitatea galtzeak, zuhaitzak ere desagertzeak, horiek guztiek eskatzen dute industria instalazio asko defendatzeko eta berriro erabiltzeko, eta hiri espazioetan esku hartzeko irizpideak berriz sakon azter daitezela, eta itsasadarra berriro uler dadila paisaiaren ezaugarri gisa. Lurralde konplexutasun horri, iradokitzaile bezain oroitarazleak diren era askotako osagarriak baititu, leheneratzeko erantzuna eman behar zaio, esanguratsuenak diren testigantzen aurrean begirunetsua eta eramangarria den garapenerako irizpideak aintzat hartuta.

Leheneratzea ez da soilik eraistea eta eraikitzea, hausnartzea ere bada eta. Nolabait ere, Itsasadarra gure izatearen arrazoia da, memoriaren zantzu guztiak ezabatu nahi dituzten erakundeen zentzugabekeriaren aurrean baloratu eta errespetatu behar dugun lekuaren arima da, horiek industriaren kultura eta estetikaren tresna guztiak hondakintzat hartzen baitituzte. Espazio hori, Hiria munduarekin uztartu duen bide garrantzitsuena, Bilboren, Euskal Herriaren eta bertako jendearen nortasun modernoa hoberen adierazten den agertokia da. Itsasadarra, azken buruan, aurre-izateak, iraunkortasunak, mozketak eta desagerpenak biltzen dituen kontaketa eta zerrenda da. Malenkonia eta utopia; paisaia eta omenaldia. Itsasadarra burdinaren aberria eta gorazarrea da".

portuak hiriak