John Berger (London, 1926)

John Berger berezkoa, sailkaezina den begirada duela ageri zaigu: begirada horren argitasunak eta bizitasunak egunerokoa denaren dimentsio eta aukera guztiak zeharkatzen dituzte. Begiradaren artista, ezoroimenaren hizkuntzaz hitz egiten duen idazlea, eta periferiari aditasunez so egiten dion behatzailea da. Bere lan guztietan, hitza ematen dio baztertutako ahotsari.

Nobelagilea, saiakera idazlea, pintorea, arte kritikaria, poeta, zinema eta telebistarako gidoigilea eta, guztiaren gainetik, storyteller da Berger, argitasun eta samurtasun mundu bat, Europako ingurune intelektualean entzun daitezkeen ahots ziztatzaileen eta inkonformistenetako bat.

Tarteka Parisen, eta tarteka Saboia Garaiko herrixka batean bizi da, eta leku horietatik oldartzen da, nekaezin, erkideen kontzientzia aseen eta joera erosoen aurka. Eta horrela, bere lanak munduko milaka irakurlerengana, gazteengana eta hain gazte ez direnengana, iristea lortu du.

Bere lehenengo nobelak, 1958an argitaratu zen A painter of our time izenburuko lanak, kritika gogorrak jaso zituen, sobietarren aldekoak ziren agintari hungariarren aurrean begikotasuna adierazten zuelako, antza. G. izenburuko nobelarekin (1972) –pertsonaia nagusia Lehen Munduko Gerraren aurreko urteetan Europa asaldatu zuten gertakizun garrantzitsuenen begiralea da– Booker Prize sari ospetsua irabazi zuen, sariaren zati bat ‘Black Panter' londrestarrei eman zielarik.

Beranduago, Into their labours izeneko trilogia (1991) osatzen duten lanak azaldu ziren: Pig Earth, Lilac and Flag eta Once in Europa izenekoak; bertan, landa eremutik hirirako migrazio mugimenduek eragin duten deserrotzearen ondorioei buruzko analisi sakona egiten du.

Bere saiakera zerrenda luzean, Bergerek begirada zabaltzeko dituen erak deskribatu eta azaltzen ditu. Nabarmentzekoa da, agian, 1971n argitaratu zen Ways of seeing idazlana; bertan azaltzen du zer eragin daukaten gure ikusmoldeek pintura interpretatzeko moduan, jabetza ulertzeko moduan, pinturaren ikusizko herentzian eta egungo publizitatean. Pinturak gaur egun daukan egitekoaz, edo argazkien itxuretan oinarriturik sortu diren kontatzeko era berriez hitz egiten digun unetik bertatik, John Bergerek artera hurbiltzen gaitu, eta ondorioz, bizitzara.

Berrikiago hurrengo nobelak argitaratu dira: King –egileak sinatu nahi izan ez zuen nobela, behartsuei dedikatzearren–, Photocopies –milurtekoaren bukaerako Europan, egileak bizi izandako hogeita bederatzi topaketa biltzen dituena– eta To the wedding –aita batek Europan zehar egiten duen bidaia, Hies gaitza duen bere alabaren ezkontzara joateko–. Edo ahaztezina den And our faces, my heart, Brief as photos –gaztelaniaz argitaraturik, Bergerek idatzitako poesia batzuekin batera, Pages of the wound izenburupean–.

Bere ibilaldian, Jean Mohr argazkilari suitzarrarekin elkarlanean aritu da (A fortunateman, A Seventh man eta Another way of telling), Alain Tunner zinegilearekin (La salamandre, Jonah qui aura 25 ans en l'an 2000, Le milie du monde, 1971. eta 1974. urteak bitartean eginda), Nella Bielskirekin (Goyaren azken erretratua), John Christierekin (I send you this cadmium red), eta Katya bere alabarekin (Tiziano: ninfa eta artzaina). Eta beti egoten dira ustekabeak, probintzietako hiri bateko liburutegian, esate baterako, poema liburu bat aurkitzea: Anne Michaelsen Miner’s Pond lana, artista londrestarraren ilustrazioak dituena. Edo Pagine della ferita argitalpen italiarrean, bere autorretratua aurkitzea, daukan motozaletasunari erreferentzia garbia duelarik.

Gaurkotasunarekin duen konpromiso porrokatuak Paul Carlin zuzendariarekin lan egitera bultzatu du, The Spectre of Hope filmean (UK, 2001). Filmean gaurko munduaren bi behatzaile sutsu eta kritikoren solasaldia erakusten da: hain zuzen ere, John Bergeren eta Sebastiao Salgado argazkilari brasildarraren artean egindakoa, XX. mendeko historia osoan eragina izan duten masako migrazio eta halabeharrezko exodoari buruzko argazkietan oinarrituta. Bestalde, Case Sparse, Gianni Celati idazle italiarrarekin batera egin duen dokumentala, abandonatutako etxe eta Po ibaiaren oroitzapenetan zehar egindako ibilaldia da.

The Shape of a pocket izenekoan –bere azken lana da, Espainian oraindik argitaratu gabe–, 24 saiakeratan, antolaketa ekonomiko berriaren tiraniaren eta gizatasunik ezaren aurka sortzen ari diren erresistentzia patrikak ezagutzera eramaten gaitu. “Inoiz ez dut libururik idatzi hainbesteko premia sentsazioz”, esan du idazleak.

The shape of a pocket liburuan ere, bere idazlan guztietan bezala, John Berger menperaezina topatzen dugu: bere freskotasuna, herrien eta pertsonen askapenean, itxaropenean eta bizitzan duen fedea. A Painter of Our Time liburuan idatzi zuen bezala, “Egiazko artista gizartea hobetzea erdietsi nahi duen militantea da (...) Egiazko artelana komunikatiboa da, horrela bakarrik luza baitezake posible denaren kontzientzia".

Bibliografia - John Berger eta Livorno: Denboraren markak

Memorie Periferiche-n emandako hitzaldiaren zatiak (Livorno) - solasaldiak