Gianni Celati (Sondrio, Italia, 1937)

Gianni Celati pentsalari nomada da. Italiako literaturaren historian espazio bat Celatiri eskaintzeak hitzaren adierazpen moldean preso sartzea litzateke: mugikortasun ezara zigortzea, idaztea espazio mugikortzat hartzen duen irudi multzoari jarraikiz gero. Espazio horretatik bereizteak bide ematen du literatura gertakizun mugikorra dela pentsatzeko, eta luma egonkorra baino areago begiradaren perspektiba elikagai duen izaki biziduna dela.

Gianni Celatiren lanak mugitzera behartzen du. Bere pertsonaiak kontaketaren nahaspilaren barruan bizi eta hazten dira: bere nobelak noraezean ibiltzeari buruzko istorioak dira, abentura surrealistak eta bitxiak dira, forma askotako errealitatea bizi duten pertsonai maskulino eta femeninoak protagonista dituztenak.

Celatik etengabe kartografiatzen du errealitatea. Errealitatean barrena ibiltzen da noraezean, bidaia logikarik bat ere gabe; istorioak biltzen ditu, ezustekoen aurrean irribarre egiten du, eta ondorioei buruzko oharrak hartzen ditu. Gianni Celatiren oroimena, bere liburuetan inprimaturik dagoena, ezegiazkoen eta atzerritarren lekua den hiri giroaren eta bereiztezinaren espazioa, abenturarako beharbada azken lekua den landa eremuko giroaren artean banatzen da.

Padaniako lautadan barna, lagun argazkilari batzuekin batera egindako bidaiaren gaineko egunkarian, bidean pilatutako sentikizun guztiez idazten du: “Eta irudipena, bide horietan guztietan, etxeetako zenbakiek eta kaleen udal izenek ulertezinak diren ideiak bezala iritsi behar izan direla, guztiari gogoan eusteko beste era bat dagoen leku batean: maitasun espazioan mugitzen den gorputzaren irudipenaz” (Verso la foce, Feltrinelli, 1989).

Kontaketa nomadak protagonisten ondoan egoteko aukera ematen du. Sarritan, “filosofatzearen” artistak garela konturatzen gara; argiek, koloreek, usainek eta ikusmenak parte hartzen dute, Celatiren hitzak bitarteko direla, egiazko interpretazioaren plazerean: “Kanpoko munduak gure behaketaren beharra izaten du, guk kontatzeko beharra, existitu ahal izan dadin. Gizaki bat hiltzen denean, haurtzaroz geroztik lagun izan dituen mamu guztiak eramaten ditu berekin, eta gainontzekoei uzten die dena desagertzen den hutsune horretan arakatzeko lana”.

Celatik ustez itxurei buruz hitz egiten duenean, itxura horiek errealitatetik datoz, adieraztezineko kanpokotasunak dira, baina bizirik daude. Paisaia hainbat mailatan bereizten du: irakurleak, bere oroimen bera erabiliz, kontaketaren giroa berregiteko askatasuna dauka. Barneko eta egiazko paisaiek bat-bateko desira eta emozioekin bat egiten dute.

Cinema naturale bere azken lanaren hitzaurreak horren adierazgarri garbia da: “Hauek hogei urteetan idatzitako istorioak dira, gero, denbora luzean, zeregina edukitzearren eta zer gertatzen zen ikustearren berridatzi egin ditudanak. Izan ere, idaztean, paisaiak ikusten dira, irudiak ikusten dira, ahotsak entzuten dira: buruaren zinema naturala da, eta hori horrela izanda ez da beharrezkoa Hollywoodeko filmak ikustera joatea".

Egunerokoa denaren gogortasun eta normaltasunaren kezkagarritasunari buruz ironiaz gogoeta egiteko daukan gaitasun handiak erreferentziako idazle bihurtzen du Celati, gaur egungo literaturaren barruan.

Bibliografia - Livornon egindako elkarrizketaren zatiak - solasaldiak